Czy czekolada naprawdę powoduje trądzik? Najnowsze badania i fakty naukowe
Anna Kowalska
Od lat słyszymy, że po zjedzeniu czekolady „wyskakują pryszcze”. To jedno z najbardziej utrwalonych przekonań o wpływie diety na skórę. Ale czy rzeczywiście ma ono podstawy naukowe? Najnowsze badania pokazują, że odpowiedź nie jest jednoznaczna – czekolada może pogarszać trądzik u niektórych osób, ale u innych pozostaje całkowicie neutralna.
Obraz: Wikimedia Commons
Spis treści:
1. Krótka synteza wyników
2. Stan wiedzy – co dziś wiadomo o związku czekolady i trądziku
3. Najważniejsze badania i ich rezultaty
4. Rodzaje czekolady i ich wpływ na cerę
5. Dieta wysokoglikemiczna i nabiał – tło problemu
6. Możliwe mechanizmy biologiczne działania
7. Dlaczego niektórzy reagują silniej niż inni
8. Wskazówki praktyczne dla osób z trądzikiem
Trądzik to choroba skóry o złożonej etiologii, w której coraz częściej rozważa się udział czynników dietetycznych. Przez lata obwiniano czekoladę, choć brakowało na to dowodów. Dopiero współczesne badania pokazują, że wpływ ten może istnieć – ale nie dotyczy wszystkich. Czekolada nie jest bezpośrednią przyczyną trądziku, lecz może nasilać jego objawy u osób wrażliwych, zwłaszcza przy diecie bogatej w cukry i nabiał.
Krótka synteza wyników
Współczesne badania sugerują, że spożycie czekolady może zwiększać nasilenie zmian trądzikowych, choć efekt ten nie występuje u wszystkich osób. Kluczowe znaczenie ma rodzaj czekolady, zawartość cukru i mleka oraz ogólny styl odżywiania. W polskim badaniu z 2024 roku, opublikowanym w czasopiśmie Foods, codzienne spożywanie 50 gramów czekolady o 85 % zawartości kakao przez cztery tygodnie doprowadziło do statystycznie istotnego wzrostu liczby zmian skórnych.
Z kolei w badaniu z 2016 roku, opublikowanym w International Journal of Dermatology, wykazano, że nawet krótkotrwałe spożycie czekolady mlecznej może zwiększyć liczbę nowych wykwitów. Jednocześnie przeglądy naukowe podkreślają, że związek między czekoladą a trądzikiem ma charakter złożony i zależy od indywidualnej wrażliwości.
Stan wiedzy – co dziś wiadomo o związku czekolady i trądziku
Przez wiele lat uważano, że dieta nie ma znaczenia dla trądziku. Jednak współczesne badania obaliły ten pogląd. Obecnie wiadomo, że pewne wzorce żywieniowe – zwłaszcza diety o wysokim indeksie glikemicznym oraz nadmierne spożycie nabiału – mogą przyczyniać się do zaostrzenia zmian skórnych.
Czekolada, będąca połączeniem kakao, cukru i często mleka, wpisuje się w tę problematykę. Wcześniejsze badania z lat 60. i 70. XX wieku nie wykazywały istotnych efektów, jednak ich metodologia była ograniczona. Nowsze analizy, prowadzone po 2010 roku, korzystają z bardziej precyzyjnych metod oceny nasilenia trądziku i lepszej kontroli diety. Pokazują one, że reakcja skóry na czekoladę może być wyraźna u osób predysponowanych, natomiast u innych pozostaje niezauważalna.
Najważniejsze badania i ich rezultaty
W 2016 roku w International Journal of Dermatology opublikowano badanie z udziałem 54 studentów. Uczestnicy spożywali tabliczkę czekolady mlecznej lub słodycze kontrolne o podobnym ładunku glikemicznym. Już po 48 godzinach w grupie spożywającej czekoladę zaobserwowano zwiększoną liczbę zmian trądzikowych. Choć badanie było krótkie, potwierdziło, że nawet pojedyncza porcja może u części osób wywołać zauważalną reakcję skóry.
W 2024 roku zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeprowadził crossoverowe badanie, w którym 92 osoby z trądzikiem, głównie kobiety, przez cztery tygodnie codziennie spożywały 50 g czekolady o 85% zawartości kakao. Wyniki wykazały wzrost średniego nasilenia zmian skórnych, mimo że uczestnicy stosowali dietę przeciwzapalną, co sugeruje niezależny wpływ czekolady. Autorzy wskazali, że przyczyną mogą być aminokwasy rozgałęzione (BCAA) w kakao, zwiększające odpowiedź insulinową. Nie wykluczono także wpływu tłuszczów nasyconych i śladowych ilości cukru obecnych nawet w czekoladzie o wysokiej zawartości kakao. Badanie stało się jednym z najczęściej cytowanych w tej dziedzinie.
Rodzaje czekolady i ich wpływ na cerę
Rodzaj spożywanej czekolady ma duże znaczenie. Czekolada mleczna, bogata w cukier i białka mleka, sprzyja gwałtownym wzrostom poziomu insuliny oraz insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1), co prowadzi do zwiększenia wydzielania łoju i powstawania stanów zapalnych. Z tego powodu częściej obserwuje się pogorszenie cery po jej spożyciu.
Czekolada o wysokiej zawartości kakao ma mniej cukru i zwykle nie zawiera mleka. Jednak badania pokazują, że nawet ona może mieć wpływ na skórę, jeśli jest spożywana w dużych ilościach lub regularnie. Kakao zawiera substancje bioaktywne, które mogą stymulować reakcje metaboliczne, w tym insulinowe. Choć teoretycznie obecne w nim polifenole mają działanie przeciwzapalne, w badaniach z 2016 i 2024 roku przeważał efekt nasilenia zmian trądzikowych – najprawdopodobniej z powodu udziału innych składników, takich jak cukry, tłuszcze czy BCAA.
Dieta wysokoglikemiczna i nabiał – tło problemu
Aby zrozumieć, dlaczego czekolada może pogarszać trądzik, warto spojrzeć szerzej na całą dietę. Produkty o wysokim indeksie glikemicznym powodują szybki wzrost poziomu glukozy i insuliny, co pobudza wydzielanie łoju i keratynizację skóry. Podobnie działa nabiał, który zwiększa poziom IGF-1 i aktywuje szlak mTORC1 – kluczowy w rozwoju trądziku. Te mechanizmy pomagają wyjaśnić, dlaczego niektóre produkty mogą nasilać zmiany skórne.
Czekolada mleczna łączy oba te czynniki, co może tłumaczyć jej negatywny wpływ na cerę. Jednocześnie zawiera polifenole o właściwościach przeciwutleniających, które potencjalnie mogą łagodzić stany zapalne. Wpływ czekolady jest więc złożony i zależny od ilości, składu oraz kontekstu żywieniowego.
Możliwe mechanizmy biologiczne działania
Czekolada może wpływać na skórę poprzez kilka mechanizmów biologicznych. Najczęściej wymienia się zwiększenie poziomu insuliny i IGF-1, które stymulują proliferację komórek gruczołów łojowych i produkcję sebum. Aktywacja szlaku mTORC1 sprzyja powstawaniu zaskórników i nasileniu stanów zapalnych. Dodatkowo, w kakao obecne są aminokwasy rozgałęzione (BCAA), które mogą zwiększać wydzielanie insuliny. Te procesy razem mogą wyjaśniać, dlaczego czekolada czasami nasila objawy trądziku.
Z drugiej strony, kakao jest bogate w flawonoidy i polifenole, które wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. W praktyce efekt spożycia czekolady zależy od równowagi między składnikami pro-trądzikowymi a przeciwzapalnymi. W badaniach interwencyjnych przeważała reakcja pro-trądzikowa, ale reakcje indywidualne mogą się różnić. Wpływ czekolady może być więc zależny od dawki, rodzaju czekolady i ogólnego stylu życia.
Warto także pamiętać, że inne czynniki stylu życia i diety mogą modulować reakcję skóry. Wysoki poziom stresu, niewystarczająca jakość snu czy dieta bogata w produkty wysokoglikemiczne mogą wzmagać działanie pro-trądzikowe czekolady. Z kolei dbanie o mikrobiom jelitowy i skórny oraz zrównoważona dieta mogą łagodzić stany zapalne. Świadome uwzględnienie tych elementów pozwala ograniczyć negatywny wpływ czekolady na cerę.
Dlaczego niektórzy reagują silniej niż inni
Nie każdy reaguje na czekoladę w ten sam sposób. U osób z predyspozycjami hormonalnymi, nadmiernym wydzielaniem łoju lub zaburzeniami gospodarki insulinowej efekt może być silniejszy. Znaczenie ma także ogólny sposób odżywiania – u osób jedzących dużo przetworzonej żywności, cukru i nabiału nawet niewielka ilość czekolady może pogarszać stan skóry. Równie istotne są czynniki genetyczne i środowiskowe, które modyfikują reakcje organizmu.
Indywidualne różnice mogą wynikać także z mikrobiomu jelitowego i skórnego, który moduluje reakcje zapalne organizmu. Dlatego wpływ czekolady na trądzik jest złożony i zależy od wielu czynników. Nawet te same produkty mogą wywoływać różne reakcje u różnych osób, co utrudnia jednoznaczne zalecenia dietetyczne.
Wskazówki praktyczne dla osób z trądzikiem
Osoby z trądzikiem nie muszą całkowicie rezygnować z czekolady, warto jednak uważnie obserwować reakcję skóry. Dobrym sposobem jest wyeliminowanie jej na kilka tygodni i sprawdzenie, czy stan skóry ulega poprawie. Jeśli tak, można ponownie wprowadzać czekoladę w małych ilościach, aby ocenić tolerancję organizmu. Najlepszym wyborem jest czekolada o wysokiej zawartości kakao i niskiej zawartości cukru, spożywana okazjonalnie.
Równocześnie warto pamiętać, że wpływ czekolady na skórę jest uzależniony od ogólnego stylu życia i diety. Spożycie produktów wysokoglikemicznych, nadmiar nabiału czy stres mogą nasilać reakcję skóry na czekoladę. Dlatego jej efekt nie zawsze będzie taki sam u wszystkich osób. Obserwacja indywidualnych reakcji pozwala lepiej dostosować dietę do potrzeb skóry.
W połączeniu z dietą o niskim indeksie glikemicznym i ograniczonym spożyciem nabiału, czekolada może pozostać neutralna dla stanu skóry. Świadome wprowadzanie jej do jadłospisu pozwala cieszyć się smakiem bez zwiększania ryzyka nasilenia trądziku. Kluczowe jest indywidualne podejście i systematyczna obserwacja zmian w organizmie, co pozwala znaleźć optymalny balans między przyjemnością a zdrowiem skóry.
Źródła:
1. Daszkiewicz, Magdalena, Dorota Różańska i Bożena Regulska-Ilow. „The Relationship between Chocolate Consumption and the Severity of Acne Lesions – A Crossover Study.” Foods 13, no. 13 (2024): 1993. https://doi.org/10.3390/foods13131993
2. Vongraviopap, Saivaree, i Pravit Asawanonda. „Dark Chocolate Exacerbates Acne.” International Journal of Dermatology 55, no. 5 (2016): 587–591. https://doi.org/10.1111/ijd.13188
3. Neagu, Nicolae, i Filippo Segreto. „Acne and Diet: A Review.” International Journal of Dermatology 61, no. 8 (2022): 930–934. https://doi.org/10.1111/ijd.15862