Kobieta, która liczyła szybciej niż komputer: niezwykły umysł Shakuntali Devi

W czasach, gdy komputery zajmowały całe pomieszczenia, ona potrzebowała tylko własnego umysłu. Shakuntala Devi, nazywana „ludzkim komputerem”, wykonywała skomplikowane obliczenia szybciej niż maszyny. Jej talent zdumiewał naukowców i publiczność na całym świecie, a rekord z 1980 roku do dziś budzi podziw.

Obraz: Pinterest

Spis treści:

1. Dziecko o umyśle matematycznego geniusza

2. Rekordy, które zadziwiły świat

3. Tajemnica „ludzkiego komputera”

4. Kobieta, która wyprzedziła swoje czasy

5. Dziedzictwo Shakuntali Devi

Na długo przed erą smartfonów i sztucznej inteligencji Shakuntala Devi z Indii potrafiła rozwiązywać równania, które przekraczały możliwości ówczesnych komputerów. Bez notatek, kalkulatora ani pomocy technicznej — jedynie dzięki pamięci i błyskawicznemu myśleniu. Nazywano ją „ludzkim komputerem”, ale jej historia to coś więcej niż pokaz niezwykłych zdolności. To opowieść o kobiecie, która w świecie zdominowanym przez mężczyzn udowodniła potęgę ludzkiego umysłu.

Dziecko o umyśle matematycznego geniusza

Shakuntala Devi urodziła się w 1929 roku w Bangalore w Indiach. Jej talent objawił się, gdy miała zaledwie trzy lata — potrafiła zapamiętywać i dodawać długie ciągi liczb, zanim nauczyła się czytać. Według relacji biograficznych jej ojciec, były artysta cyrkowy, zauważył niezwykłe zdolności córki i zaczął pokazywać je publiczności.

Z czasem stała się sensacją — podróżowała po Indiach, a potem po świecie, demonstrując swoje zdolności w szkołach, na uniwersytetach i w laboratoriach. Matematycy próbowali zrozumieć, jak człowiek może przeliczać szybciej niż maszyna. Ona zaś tłumaczyła wszystko jednym zdaniem: „Liczby są moimi przyjaciółmi.”

Rekordy, które zadziwiły świat

W 1977 roku w Dallas, w obecności naukowców z Southern Methodist University, Shakuntala Devi obliczyła 23. pierwiastek z 201-cyfrowej liczby w zaledwie 50 sekund. Komputer potrzebował około 30 sekund więcej, by wykonać to samo zadanie — a jej wynik okazał się bezbłędny.

Trzy lata później, 18 czerwca 1980 roku w Imperial College London, wykonała obliczenie, które przeszło do historii: pomnożyła dwie 13-cyfrowe liczby (7 686 369 774 870 × 2 465 099 745 779) i podała 26-cyfrowy wynik po 28 sekundach. Ten wyczyn został oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa jako najszybsze obliczenie arytmetyczne wykonane przez człowieka. Świat oniemiał — kobieta bez kalkulatora przewyższyła komputer w zadaniu, które wymagało błyskawicznej precyzji.

Tajemnica „ludzkiego komputera”

Choć wielu próbowało rozgryźć, jak to możliwe, że Shakuntala Devi osiągała takie wyniki, ona sama podkreślała, że nie stosuje formalnych metod akademickich. Twierdziła, że „widzi liczby” w głowie — jakby układały się w obrazy, które prowadzą ją do rozwiązania. Jej sposób myślenia był dla niej tak naturalny, że traktowała go niemal jak wizualne postrzeganie świata, a jej zdolności można częściowo tłumaczyć synestezją lub niezwykle rozwiniętą pamięcią przestrzenną i numeryczną.

Jej niezwykłe zdolności matematyczne wzbudzały zainteresowanie zarówno badaczy, jak i laików. Ludzie zastanawiali się, czy jest to kwestia talentu, treningu, czy intuicji. Badania Arthura Jensena z 1988 roku wykazały, że Devi nie działała „magicznie”, lecz błyskawicznie przywoływała i operowała w pamięci ogromną wiedzą o właściwościach liczb, którą samodzielnie zdobyła w dzieciństwie. Jej wyjątkowe zdolności były więc efektem połączenia wrodzonego talentu i genialnych skrótów myślowych.

Badacze często określali jej proces myślowy jako intuicyjną geometrię liczb, choć naukowo można go opisać także jako skróty algorytmiczne i pamięć asocjacyjną. Nikt inny nie osiągnął takiej szybkości i precyzji, co sprawiało, że jej występy wydawały się niemal niemożliwe do powtórzenia. Jej talent nie wynikał z formalnej edukacji akademickiej, lecz z samodzielnie wypracowanych metod oraz wyjątkowego sposobu łączenia pamięci i percepcji, co uczyniło ją legendą świata matematyki i umysłów niezwykłych.

Kobieta, która wyprzedziła swoje czasy

W epoce, gdy kobiety rzadko trafiały na uniwersyteckie sale wykładowe, Shakuntala Devi stała się symbolem kobiecego geniuszu. Nie miała formalnego wykształcenia matematycznego, a mimo to występowała w największych ośrodkach naukowych świata. Jej talent do liczb i niezwykła intuicja sprawiały, że potrafiła wykonywać skomplikowane obliczenia w pamięci szybciej niż niejeden komputer.

Oprócz matematyki interesowała się również astrologią i literaturą, co pokazywało jej szerokie horyzonty intelektualne. Pisała książki popularnonaukowe, a jej twórczość nie ograniczała się jedynie do liczb. Jej ciekawość świata i odwaga w podejmowaniu tematów społecznych czyniły ją postacią wyjątkową na skalę międzynarodową. Shakuntala Devi samodzielnie wypracowała swoje niezwykłe skróty myślowe, które pozwalały jej błyskawicznie przywoływać i przetwarzać w pamięci ogromne ilości danych numerycznych.

W 1977 roku opublikowała The World of Homosexuals — jedną z pierwszych indyjskich prac non-fiction poświęconych orientacji seksualnej, opartą na badaniach i wywiadach. Publikacja ta wyprzedziła swój czas, czyniąc ją prekursorką rozmów o prawach osób LGBTQ+ w Indiach. Jej działalność naukowa i społeczna pokazuje, że Shakuntala Devi była nie tylko matematycznym geniuszem, lecz także odważną pionierką w kwestiach społecznych i kulturowych, łącząc w sobie talent, wiedzę i społeczną wrażliwość.

Dziedzictwo Shakuntali Devi

Shakuntala Devi zmarła w 2013 roku w Bangalore, ale jej legenda nadal inspiruje kolejne pokolenia. W 2020 roku powstał film biograficzny Shakuntala Devi, w którym w rolę genialnej matematyczki wcieliła się Vidya Balan, ukazując zarówno jej niezwykłe zdolności, jak i życie prywatne pełne wyzwań. Historia Devi przypomina, że ludzki mózg pozostaje najpotężniejszym „komputerem” świata, zdolnym do osiągnięć wykraczających poza możliwości technologii.

W czasach, gdy sztuczna inteligencja coraz częściej zastępuje człowieka, Shakuntala Devi pozostaje symbolem tego, że intuicja, wyobraźnia i pasja mogą przekraczać granice technologiczne i otwierać nowe możliwości poznania. Jej życie dowodzi, że geniusz rodzi się nie tylko z wiedzy formalnej, ale przede wszystkim z kreatywnego połączenia talentu i determinacji.

Źródła:

1. 1. Guinness World Records. „Fastest Human Computation.” Guinness World Records, June 18, 1980. https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/67741-human-computation

2. 2. Smithsonian Magazine. „Math Prodigy Shakuntala Devi, the ‘Human Computer,’ Dies at 83.” April 23, 2013. https://www.smithsonianmag.com/smart-news/math-prodigy-shakuntala-devi-the-human-computer-dies-at-83-38972900/

3. 3. Encyclopaedia Britannica. „Shakuntala Devi.” Revised 2024. https://www.britannica.com/biography/Shakuntala-Devi