Viktor Frankl – psychiatra, który ocalił sens

Viktor Frankl – wiedeński psychiatra, który przeżył piekło Auschwitz, Kaufering i Dachau. Stracił niemal całą rodzinę, ale nie utracił najważniejszego – przekonania, że nawet w świecie pozbawionym nadziei można odnaleźć sens. Z tej wiary narodziła się logoterapia – szkoła psychoterapii, która do dziś pomaga milionom ludzi zrozumieć siebie.

Obraz: Wikimedia Commons

Spis treści:

1. Wiedeń – początek drogi

2. Czas wojny i obozów koncentracyjnych

3. Narodziny logoterapii

4. „Człowiek w poszukiwaniu sensu” – świadectwo i przesłanie

5. Dziedzictwo i wpływ

Viktor Emil Frankl urodził się w Wiedniu w 1905 roku. Już jako student medycyny interesował się sensem życia i cierpieniem człowieka, dostrzegając, że człowiekiem kieruje przede wszystkim potrzeba znaczenia. Jego życie zmieniło się dramatycznie podczas II wojny światowej, gdy trafił do obozów koncentracyjnych, gdzie jego przekonania zostały wystawione na najcięższą próbę.

Wiedeń – początek drogi

Wiedeń początku XX wieku był stolicą nauki i kultury, miejscem narodzin trzech szkół psychoterapii: Freuda, Adlera i Frankla. Młody psychiatra już w latach 30. zaczął rozwijać własny kierunek myślenia – logoterapię, czyli terapię ukierunkowaną na odnalezienie sensu życia. W 1938 roku opublikował pierwszy artykuł, w którym użył tego terminu publicznie.

Przed wojną Frankl pracował w wiedeńskich klinikach psychiatrycznych, kierując oddziałem zapobiegania samobójstwom. Wykazywał niezwykłą empatię i wiarę w ludzką wolność. Dla niego pacjent nie był „chorym przypadkiem”, lecz człowiekiem w poszukiwaniu znaczenia.

Czas wojny i obozów koncentracyjnych

W 1942 roku Frankl wraz z rodziną został deportowany do Theresienstadt, a następnie do Auschwitz, potem do Kaufering – podobozu Dachau, a ostatecznie do Dachau właściwego. Tam stracił rodziców, brata i żonę, Tilly (Mathilde) Grosser, która została przewieziona z Auschwitz do Bergen-Belsen, gdzie prawdopodobnie zginęła.

W obozach Frankl obserwował ludzkie zachowania w sytuacjach granicznych. Dostrzegał, że niektórzy, mimo nieludzkich warunków, potrafili zachować godność – dzielili się chlebem, wspierali słabszych, trwali dzięki miłości i wspomnieniom. Zrozumiał, że człowiek może zostać pozbawiony wszystkiego oprócz jednego – wolności wyboru swojego nastawienia wobec cierpienia.

Narodziny logoterapii

Po wojnie Frankl wrócił do Wiednia. Stracił rodzinę i cały przedwojenny dorobek, ale nie porzucił wiary w sens życia. Choć podstawy logoterapii rozwinął już przed wojną, to właśnie doświadczenie obozowe stało się dla niej ostatecznym sprawdzianem i potwierdzeniem.

Logoterapia zakłada, że podstawową potrzebą człowieka nie jest przyjemność ani władza, lecz sens. Można go odnaleźć poprzez twórczość, miłość lub przez postawę wobec cierpienia. Frankl pisał, że nawet w obliczu bólu i śmierci człowiek ma wybór – może powiedzieć życiu „tak”, mimo wszystko.

Jego nauka zyskała międzynarodowy rozgłos. Frankl został profesorem neurologii i psychiatrii na Uniwersytecie Wiedeńskim, wykładał w Harvardzie i Stanfordzie, a jego książki przetłumaczono na ponad 40 języków.

„Człowiek w poszukiwaniu sensu” – świadectwo i przesłanie

W 1946 roku, tuż po wojnie, Frankl spisał swoje doświadczenia z obozów. Książka ukazała się pierwotnie anonimowo pod tytułem Ein Psycholog erlebt das Konzentrationslager (pol. Psycholog przeżywa obóz koncentracyjny). Późniejsze wydania nosiły tytuł …trotzdem Ja zum Leben sagen. Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager (…mimo wszystko powiedzieć życiu „Tak").

Międzynarodową sławę zdobyła pod angielskim tytułem Man’s Search for Meaning. Dzieło to połączyło autobiografię z refleksją filozoficzną i psychologiczną. Frankl pokazał, że nawet w miejscach stworzonych po to, by odebrać ludziom nadzieję, można zachować wewnętrzną wolność. Pisał: „Człowiekowi można odebrać wszystko, oprócz jednego – wolności wyboru swojego nastawienia wobec losu.”

Dziedzictwo i wpływ

Viktor Frankl zmarł w 1997 roku w Wiedniu, w wieku 92 lat. Pozostawił po sobie ponad 30 książek i setki wykładów. Jego logoterapia stała się jednym z filarów psychologii humanistycznej i inspiruje badaczy, terapeutów oraz ludzi poszukujących sensu w trudnych czasach.

Współczesne badania psychologiczne potwierdzają jego intuicje – poczucie sensu chroni przed depresją, zwiększa odporność psychiczną i sprzyja zdrowiu. Frankl udowodnił, że sens jest nie luksusem, lecz warunkiem przetrwania.

Źródła:

1. 1. Frankl, Viktor E. Recollections: An Autobiography. New York: Insight Books, 1997. ISBN 0-306-45410-6.

1. 2. „Viktor Frankl | Biography, Books, Theory, & Facts.” Encyclopaedia Britannica. Accessed October 2025. https://www.britannica.com/biography/Viktor-Frankl