Czy złamane serce może zabić? Medycyna mówi „tak” – zespół takotsubo
Anna Kowalska
Złamane serce to jedno z najbardziej zakorzenionych pojęć opisujących emocjonalny ból po stracie lub rozstaniu. Przez lata traktowane wyłącznie jako metafora, dziś ma swoje miejsce w medycynie. Badania pokazują, że silny stres emocjonalny może wywołać realne, potencjalnie groźne zaburzenia pracy serca — a w rzadkich przypadkach nawet prowadzić do śmierci. Zjawisko to medycyna określa mianem zespołu takotsubo.
Obraz: AI
Spis treści:
1. Złamane serce: metafora czy realne zagrożenie dla życia?
2. Zespół takotsubo — gdy emocje uderzają w serce
3. Objawy, które mogą być śmiertelnie mylące
4. Czy można się ochronić przed „złamanym sercem”?
Nagłe rozstanie, śmierć bliskiej osoby, silny lęk czy szok emocjonalny mogą wywoływać objawy, które do złudzenia przypominają zawał serca: ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca. Choć w większości przypadków organizm radzi sobie z reakcją stresową, medycyna zna zjawisko, w którym emocje prowadzą do ostrej dysfunkcji mięśnia sercowego.
Złamane serce: metafora czy realne zagrożenie dla życia?
Złamane serce od wieków funkcjonuje w literaturze i kulturze jako symbol emocjonalnego cierpienia po stracie lub rozstaniu. Choć dla większości ludzi pozostaje pojęciem metaforycznym, współczesna medycyna udowadnia, że silny stres emocjonalny może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy serca. Zjawisko to nie jest powszechne, ale jego konsekwencje mogą być realnie niebezpieczne.
W ostatnich latach lekarze coraz częściej diagnozują przypadki, w których pacjenci po nagłym szoku emocjonalnym doświadczają ostrej niewydolności serca przypominającej zawał. Mechanizm nie jest w pełni zrozumiały, ale badania wskazują na gwałtowne uwalnianie katecholamin, hormonów stresu, które tymczasowo osłabiają mięsień sercowy. Choć większość osób wraca do zdrowia w ciągu kilku tygodni, niektóre przypadki kończą się poważnymi powikłaniami, a nawet śmiercią.
Zespół takotsubo — gdy emocje uderzają w serce
Zespół takotsubo, znany też jako syndrom złamanego serca, to nagłe osłabienie mięśnia sercowego wywołane silnym stresem emocjonalnym. Choroba została po raz pierwszy opisana w Japonii, a jej nazwa pochodzi od tradycyjnej pułapki na ośmiornice, której kształt przypomina zmienione w wyniku choroby serce. Objawy są podobne do zawału serca: ból w klatce piersiowej, duszność, przyspieszone tętno, ale nie występują zwykle zatory w naczyniach wieńcowych.
Mechanizm choroby nie jest do końca poznany, ale naukowcy wskazują na nagłe uwolnienie hormonów stresu, takich jak adrenalina i noradrenalina. Te substancje chemiczne wpływają na mięsień sercowy, powodując jego chwilowe osłabienie. Badania obrazowe, takie jak echokardiografia czy rezonans magnetyczny serca, pozwalają zobaczyć charakterystyczne zmiany w jego budowie. Dzięki nim lekarze odróżniają zespół takotsubo od klasycznego zawału serca.
Choroba występuje częściej u kobiet po 50. roku życia, szczególnie po menopauzie, co sugeruje rolę hormonów płciowych w ochronie serca. U mężczyzn zdarza się rzadziej, ale przebieg bywa cięższy i z większym ryzykiem powikłań. Zespół takotsubo może być wywołany zarówno przez negatywne emocje, jak nagła strata bliskiej osoby, jak i przez silne emocje pozytywne, np. euforię po wygranej. To pokazuje, że serce reaguje na emocje w sposób bardzo bezpośredni i namacalny.
Leczenie zespołu takotsubo jest przede wszystkim objawowe i wspomagające pracę serca, obejmuje leki regulujące rytm serca i ciśnienie, a w razie konieczności hospitalizację na oddziale kardiologicznym. Monitorowanie pacjenta jest kluczowe, bo choć śmiertelność jest niższa niż przy klasycznym zawale, mogą pojawić się powikłania, takie jak arytmie czy niewydolność serca. Naukowcy nadal badają przyczyny i mechanizmy choroby, aby lepiej przewidywać jej przebieg i minimalizować ryzyko.
Objawy, które mogą być śmiertelnie mylące
Choroba często rozpoczyna się nagle i dramatycznie. Pacjent odczuwa silny ból w klatce piersiowej, duszność, osłabienie, a czasem nudności lub zawroty głowy. Objawy te są bardzo podobne do typowego zawału serca, co może prowadzić do błędnej diagnozy. Równie nagle mogą ustąpić, choć w międzyczasie wywołują ogromny niepokój i stres.
W zespole takotsubo zmiany w EKG są niemal zawsze obecne, często przypominają uniesienie odcinka ST, a poziom enzymów sercowych, w tym troponin, jest zazwyczaj podwyższony. To, co jest mylące dla lekarzy, to fakt, że w badaniu koronarograficznym tętnice wieńcowe okazują się drożne, mimo objawów i wyników badań sugerujących zator. Złotym standardem pozwalającym wykluczyć zawał jest koronarografia, a echokardiografia pomaga zobaczyć charakterystyczne rozdęcie koniuszka serca w kształcie pułapki na ośmiornice (takotsubo).
Chociaż większość pacjentów wraca do zdrowia w ciągu kilku tygodni, niekiedy pojawiają się poważne powikłania, takie jak arytmie, obrzęk płuc czy niewydolność serca. W skrajnych przypadkach choroba może prowadzić do śmierci, zwłaszcza jeśli diagnoza zostanie opóźniona. Szybka reakcja medyczna i monitorowanie funkcji serca są kluczowe. Dzięki właściwej diagnostyce można znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych konsekwencji.
Czy można się ochronić przed „złamanym sercem”
Nie istnieje metoda całkowicie zapobiegająca zespołowi takotsubo, ponieważ choroba jest wywoływana przez nagły i silny stres emocjonalny. Lekarze zalecają redukcję przewlekłego stresu, zdrowy tryb życia i wsparcie psychologiczne, zwłaszcza u osób z zaburzeniami lękowymi lub chorobami neurologicznymi, takimi jak padaczka. U pacjentów po przebytym takotsubo rozważa się też długofalowe stosowanie leków beta-adrenolitycznych, które blokują działanie hormonów stresu i zmniejszają ryzyko nawrotu.
Kluczowa jest szybka reakcja medyczna w przypadku nagłego bólu w klatce piersiowej, duszności lub innych objawów przypominających zawał serca. Wczesne wezwanie pomocy pozwala postawić prawidłową diagnozę i wdrożyć leczenie wspomagające serce. Edukacja pacjentów i ich bliskich na temat objawów zespołu takotsubo zwiększa szanse na uniknięcie poważnych konsekwencji.
Źródła:
1. Barmore, Walker, Himax Patel, Sean Harrell, Daniel Garcia, i Joe B. Calkins Jr. Takotsubo Cardiomyopathy: A Comprehensive Review. World Journal of Cardiology 14, no. 6 (2022). https://doi.org/10.4330/wjc.v14.i6.355
2. Matta, Anthony Georges, i Didier Carrié. „Epidemiology, Pathophysiology, Diagnosis, and Principles of Management of Takotsubo Cardiomyopathy: A Review.” Medical Science Monitor 29 (2023): e939020. https://doi.org/10.12659/MSM.939020
3. Shams Y‑Hassan, Shams, i Per Tornvall. Epidemiology, Pathogenesis, and Management of Takotsubo Syndrome. Clinical Autonomic Research 28, no. 1 (2018).
4. Medina de Chazal, Horacio, Marco G. Del Buono, Lori Keyser‑Marcus, Liangsuo Ma, F. Gerard Moeller, Daniel Berrocal, i Antonio Abbate. „Stress Cardiomyopathy Diagnosis and Treatment: JACC State‑of‑the‑Art Review.” Journal of the American College of Cardiology 72, no. 16 (2018). https://doi.org/10.1016/j.jacc.2018.07.072
5. Zvonarev, Valeriy. „Takotsubo Cardiomyopathy: Medical and Psychiatric Aspects. Role of Psychotropic Medications in the Treatment of Adults with ‘Broken Heart’ Syndrome.” Cureus 11, no. 7 (2019): e5177. https://doi.org/10.7759/cureus.5177